Bạn đã từng học tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Hàn, hay tiếng Nhật. Bây giờ công việc yêu cầu tiếng Anh. Những gì bạn đã học không hề vô ích - nó chính là lợi thế lớn nhất của bạn.
Bóng đá và futsal. Hai môn khác nhau, nhưng cầu thủ futsal thường có kỹ thuật kiểm bóng tốt hơn vì sân nhỏ hơn, thời gian quyết định ít hơn. Hay bơi lội và chạy bộ - hai vận động khác hẳn, nhưng bơi lội rèn luyện sức bền tim phổi giúp runner chạy cự ly dài dễ hơn. Hay yoga và cử tạ - nhìn không liên quan, nhưng yoga tăng cường sự linh hoạt giúp dân gym tránh chấn thương và nâng tạ tốt hơn. Đó gọi là cross-training: tập một môn để giỏi môn khác, không phải vì chán môn cũ mà vì cơ thể đã có nền tảng, học kỹ năng mới sẽ nhanh hơn người chưa từng tập thứ gì rất nhiều.
Bạn đã học tiếng Pháp, tiếng Đức, tiếng Hàn, hay tiếng Nhật. Giờ bạn cần tiếng Anh. Bạn nghĩ mình phải bắt đầu từ đầu. Không - bạn đang cross-training. Bạn bắt đầu từ một vị trí mà nhiều người mơ tới.
Kỹ năng học ngôn ngữ - thứ bạn đã có mà không nhận ra
Người chưa từng học ngoại ngữ bao giờ sẽ gặp khó khăn lớn nhất khi bắt đầu tiếng Anh: họ chưa biết cách ghi nhớ từ vựng, chưa biết cách luyện nghe, chưa biết cách vượt qua cảm giác "sợ nói sai," mọi thứ đều mới, mọi thứ đều đáng sợ. Bạn thì khác - bạn đã đi qua tất cả những giai đoạn đó rồi.
Bạn đã từng ngồi cặm cụi ghi nhớ bảng chia động từ tiếng Pháp - je suis, tu es, il est - và biết rằng ngày đầu nhìn thấy bảng đó nó đáng sợ cỡ nào, rồi sau hai tuần nó thành phản xạ. Bạn đã từng luyện nghe tiếng Đức với tốc độ ban đầu như tiếng người ngoài hành tinh, rồi dần dần bắt được từng từ, từng câu. Bạn đã từng học bảng chữ cái Hangul và nghĩ không bao giờ nhớ nổi, rồi một tháng sau đọc được bảng hiệu ở Seoul. Điều đó nghĩa là bạn đã có kỷ luật học tập, đã có phương pháp ghi nhớ, đã có sự kiên nhẫn với bản thân khi học thứ mới. Ba thứ này đáng giá hơn bất kỳ cuốn sách ngữ pháp nào. Khi bạn bắt đầu tiếng Anh, bạn chỉ cần áp dụng lại những kỹ năng đã được rèn luyện - không phải học cách học từ đầu, cũng giống cầu thủ futsal chuyển sang bóng đá sân lớn, anh ta không cần học lại cách kiểm bóng, chuyền bóng, sút bóng, anh ta chỉ cần điều chỉnh không gian và thời gian. Cơ bản đã có rồi.
Ngữ pháp - bạn đã hiểu những khái niệm mà nhiều người Việt chưa từng nghe
Đây là phần mà nhiều học viên của mình ngạc nhiên nhất. Tiếng Đức có bốn cách - Nominativ, Akkusativ, Dativ, Genitiv - bạn đã học cách chia giống đực, cái, trung, đã học trật tự câu với động từ nằm ở vị trí thứ hai rồi nhảy xuống cuối trong câu phụ. Tiếng Pháp có hệ thống thì phức tạp hơn tiếng Anh - passé composé, imparfait, plus-que-parfait, subjonctif - có giống đực cái, có sự hòa hợp giữa tính từ và danh từ. Tiếng Hàn và tiếng Nhật có hệ thống kính ngữ phức tạp - thay đổi cách nói hoàn toàn tùy thuộc vào người nghe là ai, có trật tự câu chủ-tân-động khác hoàn toàn tiếng Việt.
Và tiếng Anh? Không có giống, không có cách, không có hệ thống kính ngữ, trật tự câu chủ-động-tân giống tiếng Việt, thì quá khứ đơn giản thêm -ed. So với những gì bạn đã học, tiếng Anh thực tế đơn giản hơn nhiều. Bạn đã nhấc tạ hai mươi ký, giờ ai đưa bạn tạ năm ký - bạn không thấy nặng đâu.
Khi mình giảng thì hiện tại hoàn thành cho học viên mới, nhiều người bối rối. Nhưng với bạn - người đã học passé composé hay Perfekt - khái niệm "hành động xảy ra trong quá khứ nhưng còn ảnh hưởng đến hiện tại" không phải khái niệm mới. Bạn chỉ cần học cách tiếng Anh thể hiện nó, mà tiếng Anh thể hiện đơn giản hơn.
Từ vựng - mạng lưới kết nối bạn không biết mình có
Đây là điều thú vị nhất. Tiếng Anh mượn khối lượng từ khổng lồ từ tiếng Pháp và tiếng Đức. Nếu bạn đã biết những ngôn ngữ này, bạn đã biết nhiều từ tiếng Anh hơn bạn nghĩ rất nhiều.
Bạn học tiếng Pháp? Thử đoán nghĩa: information, possibility, conversation, restaurant, important, decoration, direction. Nhận ra chưa? Gần như giống hệt tiếng Pháp - information, possibilité, conversation, restaurant, important, décoration, direction. Chữ khác chút, phát âm khác, nghĩa y hệt. Khoảng ba mươi phần trăm từ vựng tiếng Anh có gốc Pháp - ba mươi phần trăm. Nếu bạn biết tiếng Pháp, bạn đã có sẵn gần một phần ba từ vựng tiếng Anh.
Bạn học tiếng Đức? Haus, Wasser, Buch, Freund, Mutter, Vater, trinken, schlafen, helfen. Tiếng Anh: house, water, book, friend, mother, father, drink, sleep, help. Rõ ràng phải không? Tiếng Anh và tiếng Đức cùng họ Germanic, hàng trăm từ cơ bản gần như giống hệt nhau.
Bạn học tiếng Hàn hay tiếng Nhật? Có thể không có nhiều từ vựng trùng trực tiếp, nhưng bạn đã quen với cách tư duy ngôn ngữ khác - tôn trọng trật tự từ, hiểu khái niệm trợ từ ngữ pháp, quen với việc phát âm những âm mà tiếng Việt không có. Điều đó luyện cho cơ miệng và não bộ sự linh hoạt mà người chỉ biết tiếng Việt chưa từng có. Giống cầu thủ futsal - sân nhỏ hơn, thời gian ít hơn, nên phản xạ nhanh hơn. Bạn đã học ngôn ngữ khó hơn, tiếng Anh sẽ dễ hơn so với những gì bạn đã trải qua.
Kỷ luật - thứ không ai dạy mà bạn đã tự có
Bạn đã từng vượt qua giai đoạn "mình sẽ không bao giờ học được ngoại ngữ này" rồi. Bạn biết cảm giác đó đến rồi đi, biết rằng tuần thứ ba luôn khó nhất, biết rằng có ngày bạn không muốn học và đó là bình thường. Người mới bắt đầu học ngoại ngữ lần đầu chưa biết những điều đó - họ dễ bỏ cuộc hơn ở giai đoạn đầu vì chưa từng trải nghiệm cảm giác "nhờ kiên trì mà giờ mình nói được." Bạn đã trải nghiệm. Đó là lợi thế tâm lý rất lớn.
Những cạm bẫy cần biết
Mình cũng muốn nói thẳng về những khó khăn bạn sẽ gặp, để bạn không bị bất ngờ. Phát âm - nếu bạn học tiếng Pháp nhiều năm, bạn có thể sẽ phát âm tiếng Anh theo kiểu Pháp: âm "r" cuống họng, âm "u" tròn môi. Nếu bạn học tiếng Nhật, bạn có thể nói tiếng Anh theo nhịp đều đều không có trọng âm. Phát âm là thứ bạn sẽ cần học lại, sẽ kỳ lạ lúc đầu, nhưng bạn đã từng học phát âm một ngôn ngữ mới rồi - bạn biết nó chỉ cần thời gian.
Trật tự từ - nếu bạn học tiếng Nhật hay tiếng Hàn lâu, não bạn có thể mặc định động từ nằm cuối câu. Khi nói tiếng Anh đôi khi bạn sẽ xếp câu theo thói quen. Không sao, sửa được, chỉ cần ý thức.
Tâm lý đi lùi - bạn đã giao tiếp được bằng tiếng Pháp, tiếng Đức, giờ quay lại nói "Hello, my name is..." - cảm giác như tụt hạng. Mình muốn bạn nhớ: bạn không tụt, bạn đang thêm một kỹ năng mới. Người biết hai ngoại ngữ học ngoại ngữ thứ ba nhanh hơn người chỉ biết một. Nghiên cứu đã chứng minh điều đó.
Vậy bắt đầu từ đâu cụ thể?
Bắt đầu bằng cách tận dụng những gì bạn đã biết. Lấy một bài báo tiếng Anh đơn giản, đọc qua, khoanh những từ bạn đoán được nghĩa nhờ ngôn ngữ đã học - bạn sẽ ngạc nhiên vì mình biết nhiều hơn tưởng tượng. Rồi bắt đầu nghe - bạn đã biết cách luyện nghe, dùng phương pháp đó với tiếng Anh. Podcast, video, nhạc, cùng cách bạn đã làm với tiếng Pháp hay tiếng Đức hay tiếng Hàn. Phương pháp đã quen, chỉ ngôn ngữ mới thôi. Cuối cùng, tìm nơi để nói - ngôn ngữ là kỹ năng thực hành, bạn biết điều đó. Bạn đã từng trải nghiệm cảnh từ người chỉ biết đọc sách đến người có thể giao tiếp. Con đường đó bạn đã đi một lần, lần này sẽ nhanh hơn.
Nếu bạn muốn có người đồng hành
Ở Lian English, mình đã gặp nhiều bạn đi qua trường hợp giống bạn. Bạn học tiếng Pháp mười năm rồi chuyển sang tiếng Anh vì công ty mới yêu cầu. Bạn học tiếng Hàn để đi du học Hàn Quốc rồi về Việt Nam làm việc với đối tác Mỹ cần tiếng Anh. Bạn học tiếng Đức từng sống ở Berlin ba năm giờ cần tiếng Anh cho vị trí quản lý mới. Tất cả đều lo lắng giống bạn: "Liệu mình học được không?" Và tất cả đều tiến bộ nhanh hơn dự kiến - vì đã có kỹ năng học ngôn ngữ, đã hiểu khái niệm ngữ pháp, đã quen với quá trình từ lúng túng đến tự tin.
Lộ trình A1 của chúng mình phù hợp cho người bắt đầu nhưng giáo viên sẽ điều chỉnh tốc độ dựa trên nền tảng của bạn. Lớp siêu nhỏ bốn đến sáu người, bạn sẽ có không gian để thực hành nói, sai, và sửa - giống như bạn đã từng làm với ngôn ngữ trước. Nếu bạn muốn, hãy làm bài test trình độ miễn phí trên trang của chúng mình, chỉ để xem bạn đang ở đâu và chúng mình có thể giúp gì. Không cam kết, không áp lực.
Bạn đã từng học được một ngôn ngữ. Bạn sẽ học được tiếng Anh. Chỉ là thêm một môn thể thao vào bộ kỹ năng thôi - mà bạn đã quen cross-training rồi.